’n Ingewikkelde legkaart
Vandag maak die voortdurende druk van besoedeling, mynbou en olie-eksplorasie dit moeilik om te sê of huidige veranderinge deur die klimaatkrisis of deur direkte menslike bedrywighede veroorsaak word.
Damian Schreiber
Ons planeet word al dekades lank warmer.
Die oseane absorbeer meer as 90% van hierdie oortollige hitte, met die absorpsie van hitte wat die afgelope 40 jaar viervoudig verdubbel het, met selfs hoër syfers wat vir die toekoms voorspel word.
Teen 2025 het die globale see-oppervlaktemperature met 1,03 °C gestyg vergeleke met voor-nywerheidsvlakke, met die grootste deel van dié verwarming wat sedert 1970 plaasvind. Wêreldwyd veroorsaak dit stygende seevlakke, oseaanhittegolwe en koraalbleiking, wat die bestaan van kusgemeenskappe bedreig.
Namibië is die tuiste van die noordelike deel van die Benguela-seestroom. Dié ongelooflik produktiewe ekosisteem ondersteun ons mense deur middel van visvang en toerisme.
Gegewe hierdie wêreldwye bedreigings, moet ons vra: Hoe reageer die Benguela-seestroom op die klimaatkrisis reg op ons voorstoep?
Die seestroom is afhanklik van sterk winde wat voedingstofryke water na die oppervlak bring, sogenaamde winde wat opwelling bevorder. Dié winde is veral naby Lüderitz op sy sterkste.
Die Angola-Benguela-front grens aan die Benguela-seestroom in die noorde en beweeg seisoenaal, waar die warm Angola-stroom die Benguela ontmoet.
Aangesien hierdie stelsel van nature wisselvallig is, dien dit as ’n sensitiewe “vroeë waarskuwingsteken” van klimaatsverandering.
Mense het egter reeds ’n diep letsel gelaat. Oorbevissing in die 1970’s het daartoe gelei dat sardien- en ansjovisbevolkings in duie gestort het. Hulle is vervang deur jellievisse en hoofsaaklik klein visse wat op die seebodem leef, wat die natuurlike voedselketting ontwrig het.
Vandag maak die voortdurende druk van besoedeling, mynbou en olie-eksplorasie dit moeilik om te sê of huidige veranderinge deur die klimaatkrisis of deur direkte menslike bedrywighede veroorsaak word.
Met soveel faktore wat ’n rol speel, is dit ’n ingewikkelde legkaart om die werklike oorsaak van die ekosisteem se worsteling te identifiseer.
Bewyse van klimaatsverandering neem toe. Terwyl seetemperature suid van Walvisbaai steeds bestendig is, word noordelike Namibië warmer en beweeg die Angola-Benguela-front meer gereeld suidwaarts.
Dit word aangedryf deur “Benguela Niño”-gebeurtenisse, wat warm water met ’n lae suurstofinhoud suidwaarts stoot. Hierdie verskuiwings maak dit vir temperatuursensitiewe sardientjies baie moeiliker om voort te plant, wat bydra tot die sardientjiebevolking se onvermoë om te herstel.
’n Afname in gunstige opwellingswinde naby Lüderitz laat die warm Angola-Benguela-front toe om verder suid uit te brei, tog bly die produksie van fitoplankton aan die basis van die voedselketting stabiel.
Selfs met hierdie voedselvoorraad en die sorgvuldige bestuur van die visbedryf sedert onafhanklikwording in 1990, neem die getalle van rotskreef, stokvis en sardientjies steeds af of die spesies beweeg na ander gebiede. Dit dui daarop ons veranderende omgewing verhoed dat hierdie spesies se getalle herstel.
Benewens Benguela-Niños, is meer giftige swaeluitbarstings, die opbloei van alge en voorvalle van lae suurstofvlakke hiervoor verantwoordelik.
Namate klein vissies verdwyn of wegtrek, het die bevolkings van seevoëls in Namibië en Suid-Afrika drasties afgeneem. Dit het spesies soos die Kaapse malgas en die Afrika-pikkewyn tot op die rand van uitwissing gedryf, sodat hulle nou onderskeidelik as bedreig en kritiek bedreig geklassifiseer word.
